Shloka 4
भीष्म–रामसंयुगनिवृत्तिः
Bhishma and Rama: Restraint and Withdrawal in the Engagement
यत्कृते दुःखवसतिमिमां प्राप्तास्मि शाश्वतीम् । पतिलोकाद् विहीना च नैव स्त्री न पुमानिह
yatkṛte duḥkhavasatim imāṃ prāptāsmi śāśvatīm | patilokād vihīnā ca naiva strī na pumān iha |
“Vì hắn mà ta rơi vào chốn khổ đau tưởng như vĩnh viễn; và bị cắt lìa khỏi thế giới của người chồng, trong đời này ta chẳng còn thật là nữ, cũng chẳng là nam. Chừng nào chưa giết Bhīṣma, con của sông Gaṅgā, giữa chiến địa, ta sẽ không thôi khổ hạnh. Hỡi các bậc giàu có bởi khổ hạnh, đó là lời thệ trong tim ta, và ta đã nói rõ ràng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unresolved injustice can harden into a binding vow: personal suffering and social exclusion are transmuted into relentless resolve, raising ethical questions about whether vengeance and ascetic power should be directed toward destruction even when framed as a duty.
A wronged figure (contextually associated with Śikhaṇḍin/Amba’s enmity) declares to ascetics that, having lost the possibility of a normal conjugal life and social identity, they will continue severe austerities until Bhīṣma—Gaṅgā’s son—is slain in battle.