Shloka 11
अध्याय १६९ — भीष्मस्य पाण्डवसेनाप्रशंसा तथा शिखण्डिविषये नियमः
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava Forces and His Constraint Regarding Śikhaṇḍin
कारणं प्राप्य तु नरा: सर्व एव महाभुजा: । शूरा वा कातरा वापि भवन्ति कुरुपुड्व,कुरुश्रेष्ठ॒ कोई कारण पाकर प्रायः सभी महाबाहु मानव शूर अथवा कायर हो जाते हैं
kāraṇaṁ prāpya tu narāḥ sarva eva mahābhujāḥ | śūrā vā kātarā vāpi bhavanti kuru-puṅgava ||
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc trượng phu như bò mộng trong dòng Kuru, khi một nguyên do quyết định xuất hiện, con người—quả thật ai nấy, kể cả kẻ tay mạnh vai rộng—đều lộ ra là dũng cảm hay khiếp nhược. Chính hoàn cảnh và động cơ làm bật lên can đảm hoặc hèn nhát, phơi bày ý chí thẳm sâu trong giờ thử thách.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Courage and cowardice are often not fixed labels; they manifest depending on the cause or circumstance that confronts a person. The verse highlights how motive, pressure, and context can draw out either heroism or fear even in those considered strong.
Bhīṣma is addressing a leading Kuru (kuru-puṅgava) and offering a reflective observation about warriors and human behavior, framing how people’s conduct in crisis—especially in the lead-up to conflict—depends on the immediate reasons and conditions they face.