Shloka 28
भीष्मकृतः पाण्डवपक्ष-महारथ-प्रशंसा
Bhishma’s appraisal of Pandava-aligned chariot-warriors
“नृपश्रेष्ठ! मैं इस युद्धमें अकेला ही पाण्डवोंकी सेनाका विनाश करूँगा; परंतु सारा यश भीष्मको मिल जायगा ।। कृत: सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिप | सेनापतौ यशो गनन््ता न तु योधान् कथंचन,“नरेश्वर! तुमने इन भीष्मको ही सेनापति बनाया है। विजयका यश सेनापतिको ही प्राप्त होता है; योद्धाओंको किसी प्रकार नहीं मिलता
nṛpaśreṣṭha! aham asmin yuddhe ekākī eva pāṇḍavānāṁ senāyā vināśaṁ kariṣyāmi; kintu sarvaṁ yaśo bhīṣmasyaiva bhaviṣyati. kṛtaḥ senāpatistveṣa tvayā bhīṣmo narādhipa | senāpatau yaśo gantā na tu yodhān kathaṁcana ||
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc đế vương tối thượng! Trong cuộc chiến này, một mình ta có thể khiến đạo quân Pandava diệt vong; nhưng mọi vinh quang sẽ được ghi cho Bhīṣma. Hỡi chúa tể loài người, chính ngài đã đặt Bhīṣma này làm tổng chỉ huy. Danh tiếng của chiến thắng thuộc về vị thống soái, chứ chẳng thuộc về các chiến binh—dù họ có gắng sức đến đâu.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights how public credit and political glory tend to attach to leadership roles (the commander-in-chief) rather than to the many who actually fight. The verse reflects on responsibility, recognition, and the ethics of attributing merit in war and governance.
Bhishma addresses the king, asserting his own capacity to devastate the Pandavas’ forces, but he points out that because he has been appointed commander, the renown of victory will be ascribed to him as senapati, not to the individual warriors.