Shloka 44
Pāṇḍava-senā-niryāṇa and Vyūha-vibhāga (पाण्डवसेनानिर्याण तथा व्यूहविभाग)
Devanagari script
श्वोभूते कत्थितस्यास्य प्रतिवाक्यं चमूमुखे । गाण्डीवेनाभिधास्यामि क्लीबा हि वचनोत्तरा:,“अथवा आपकी सम्मति हो, तो कल खबेरे सेनाके मुहानेपर उसकी इन शेखीभरी बातोंका ठीक-ठीक उत्तर गाण्डीव धनुषद्वारा दे दूँगा; क्योंकि केवल बातोंमें उत्तर देनेवाले तो नपुंसक होते हैं!
Translation
Sañjaya nói: “Hoặc nếu các ngài thuận, thì ngày mai, ngay trước mũi quân, ta sẽ dùng cung Gāṇḍīva mà đáp trả cho đúng những lời khoác lác của hắn; bởi kẻ chỉ biết đối đáp bằng lời lẽ thì thật là hèn yếu!”
Word by Word
श्वःtomorrow
श्वः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootश्वस् (अव्यय)
Formindeclinable (temporal adverb)
भूतेwhen it has come/arrived (i.e., when tomorrow comes)
भूते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootभूत (कृदन्त; भू + क्त)
Formlocative singular (neuter/masculine); used adverbially with श्वः
कत्थितस्यof the boastful/boasted (one)
कत्थितस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकत्थित (कृदन्त; कथ्/कत्थ् + क्त)
Formgenitive singular (masculine/neuter)
अस्यof this (man)
अस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
Formgenitive singular (masculine/neuter)
प्रतिवाक्यम्reply, retort
प्रतिवाक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रतिवाक्य
Formaccusative singular (neuter)
चमूमुखेat the front of the army
चमूमुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचमूमुख (चमू + मुख)
Formlocative singular (neuter)
गाण्डीवेनwith the Gāṇḍīva (bow)
गाण्डीवेन:
Karana
TypeNoun
Rootगाण्डीव
Forminstrumental singular (neuter)
अभिधास्यामिI shall speak/utter (i.e., give)
अभिधास्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-धा (धातु)
Formsimple future (लृट्), 1st person singular, parasmaipada
क्लीबाःimpotent men, eunuchs (cowards)
क्लीबाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्लीब
Formnominative plural (masculine)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
Formindeclinable (emphatic/causal particle)
वचन-उत्तराःthose whose reply is (only) words; wordy in retort
वचन-उत्तराः:
Karta
TypeAdjective
Rootवचनोत्तर (वचन + उत्तर)
Formnominative plural (masculine)
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes