Shloka 26
Adhyāya 152: Kaurava-sainyavibhāgaḥ
Division and Standardization of the Kaurava Host
चित्राभरणवर्मोर्मि: शस्त्रनिर्मलफेनवान् । प्रासादमालाद्रविवृतो रथ्यापणमहाह्नद:,राजन! जैसे चन्द्रोदयकालमें समुद्र उत्ताल तरंगोंसे व्याप्त हो जाता है, उसी प्रकार कुरुराज दुर्योधनरूपी महासागर सैनिक-समुदायरूपी चन्द्रमाके उदयसे अत्यन्त उललसित दिखायी देने लगा। सब ओर घूमता हुआ जनसमुदाय ही वहाँ जलमें उठनेवाली भँवरोंके समान जान पड़ता था। रथ, हाथी और घोड़े उसमें मछलीके समान प्रतीत होते थे। शंख और दुन्दुभियोंकी ध्वनि ही उस कुरुराजरूपी समुद्रकी गर्जना थी। खजानोंका संग्रह ही रत्नराशिका प्रतिनिधित्व कर रहा था। योद्धाओंके विचित्र आभूषण और कवच ही उस समुद्रकी उठती हुई तरंगोंके समान जान पड़ते थे। चमकीले शस्त्र ही निर्मल फेन-से प्रतीत होते थे। महलोंकी पंक्तियाँ ही तटवर्ती पर्वत-सी जान पड़ती थीं। सड़कोंपर स्थित दूकानें ही मानो गुफाएँ थीं
vaiśampāyana uvāca | citrābharaṇa-varmormiḥ śastra-nirmala-phenavān | prāsāda-mālā-dravi-vṛto rathyāpaṇa-mahā-hradaḥ ||
Vaiśampāyana nói: Quang cảnh kinh thành quanh vua Duryodhana hiện ra như đại dương lúc trăng lên—hân hoan và dâng phồng. Đám đông chuyển động như những xoáy nước; xe chiến, voi và ngựa như cá bơi trong đó. Tiếng tù và ốc và nhịp trống chiến là tiếng sấm của biển. Kho tàng tích trữ thay cho những đống châu báu. Đồ trang sức và giáp trụ muôn vẻ của các chiến binh trông như những lớp sóng đang dâng, còn ánh thép vũ khí mài bóng như bọt nước trong. Hàng cung điện tựa núi ven bờ, và những cửa hiệu dọc phố như hang động—một hình ảnh phồn hoa thế tục đang tụ lực trước ngày binh đao, rực rỡ mà điềm gở trong đà cuốn tới.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective excitement, wealth, and military display can swell like an ocean—dazzling in appearance yet carrying an ominous force. It implicitly cautions that power and splendor, when yoked to impending conflict, can intoxicate a polity and obscure ethical restraint.
Vaiśampāyana depicts the scene around Duryodhana and the Kaurava center as a grand, crowded, militarized spectacle. Using an ocean simile, he maps people, animals, instruments, weapons, and buildings onto waves, whirlpools, thunder, foam, and shore-mountains, conveying the surge of preparations and public movement as war approaches.