Shloka 41
Udyoga-parva Adhyāya 123 — Bhīṣma–Droṇa–Vidura Upadeśa to Duryodhana
Keśava-vākya aftermath
“राजन! जो उत्तम व्यवहार करनेवाले सत्पुरुषोंक साथ असद्व्यवहार करता है, वह कुल्हाड़ीसे जंगलकी भाँति उस दुर्व्यवहारसे अपने-आपको ही काटता है ।। न तस्य हि मतिं छिन्द्याद् यस्य नेच्छेत् पराभवम् | अविच्छिन्नमतेरस्य कल्याणे धीयते मति: । आत्मवान् नावमन्येत त्रिषु लोकेषु भारत,“मनुष्य जिसका पराभव न करना चाहे, उसकी बुद्धिका उच्छेद न करे। जिसकी बुद्धि नष्ट नहीं हुई है, उसी पुरुषका मन कल्याणकारी कार्याँमें प्रवृत्त होता है। भरतनन्दन! मनस्वी पुरुषको चाहिये कि वह तीनों लोकोंमें किसी प्राकृत (निम्न श्रेणीके) पुरुषका भी अपमान न करे, फिर इन श्रेष्ठ पाण्डवोंके अपमान-की तो बात ही क्या है? ईष्यकि वशमें रहनेवाला मनुष्य किसी बातको ठीकसे समझ नहीं पाता
rājan! yo uttama-vyavahāra-karaṇeṣu satpuruṣeṣu sārdham asad-vyavahāraṃ karoti, sa vanaṃ kuṭhāreṇeva tena durvyavahāreṇa svayam ātmānam eva chinatti. na tasya hi matiṃ chindyād yasya necchet parābhavam | avicchinna-mater asya kalyāṇe dhīyate matiḥ | ātmavān nāvamanyeta triṣu lokeṣu bhārata |
Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi đại vương, kẻ cư xử sai trái với bậc hiền nhân có hạnh kiểm cao đẹp thì như người vung rìu đốn rừng—chính sự bất thiện ấy chặt đứt phúc phần của mình. Chớ nên phá vỡ sự hiểu biết của người mà ta còn chẳng muốn họ bại vong; bởi khi trí phân biệt chưa bị bẻ gãy, tâm sẽ hướng về điều lành và lợi ích. Hỡi Bhārata, người tự chủ không nên khinh miệt bất cứ ai trong ba cõi—dẫu là kẻ thấp hèn; huống chi lại nghĩ đến việc sỉ nhục các Pāṇḍava cao quý.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Misconduct toward the virtuous rebounds upon oneself: it destroys one’s own welfare. Therefore, preserve sound judgment, cultivate self-control, and avoid contempt for anyone—especially for noble persons like the Pāṇḍavas.
In Udyoga Parva’s counsel-filled context before the great war, Vaiśaṃpāyana narrates a moral warning to the king: insulting or undermining good people is self-destructive, and a wise ruler should refrain from disparaging anyone, with particular emphasis on not slighting the Pāṇḍavas.