Adhyāya 108: Paścima-dik—Varuṇa’s Realm, Sunset Cosmology, and Sacred-Geographic Markers
Suparṇa–Gālava संवाद
ऑपनआ कराता बछ। अर: 2 नवाधिकशततमो<्ध्याय: दक्षिणदिशाका वर्णन युपर्ण उवाच इयं विवस्वता पूर्व श्रेतेन विधिना किल । गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते च दिक्
Yuparṇa uvāca: iyaṁ Vivasvatā pūrvaṁ śreteṇa vidhinā kila | gurave dakṣiṇā dattā dakṣiṇety ucyate ca dik ||
Yuparṇa nói: “Thuở xưa, người ta kể rằng phương này đã được Vivasvat (Thần Mặt Trời) dâng cho thầy của mình làm dakṣiṇā—lễ vật thù lao theo đúng nghi thức đã định. Vì thế nó được gọi là phương Nam (dakṣiṇā), bởi chính nó từng là một dakṣiṇā (lễ vật thiêng, phí tôn sư).”
युपर्ण उवाच
The verse links sacred geography with dharma: honoring one’s teacher through a proper dakṣiṇā (ritually sanctioned gift) is upheld as an exemplary act, and even the naming of a direction is explained through that ethical-ritual ideal.
Yuparṇa begins a description of the southern quarter (dakṣiṇa-diś) and offers an etymological tradition: it is called ‘dakṣiṇā’ because Vivasvat once gave it as a dakṣiṇā to his guru according to prescribed rites.