Shloka 17
अभयकालके समान ही उस भयके समय भी यदि कोई शूरवीर उस भीरु पुरुषकी सकुशल रक्षा कर लेता है तो उसके प्रति वह अपने अनुरूप उपकार एवं पुण्य करता है। यदि पृष्ठवर्ती पुरुषको वह अपने-जैसा न बना सके तो भी पूर्व कथित पुण्यका भागी तो होता ही है ।।
yadi te kṛtam ājñāya namaskuryuḥ sadaivātam | yuktaṃ nyāyyaṃ ca kuryus te na ca tad vartate tathā ||
Bhishma nói: “Nếu những người được che chở thật sự nhận biết công đức của ân nhân và luôn cúi đầu trước vị hộ vệ dũng mãnh ấy, thì họ mới hành xử đúng mực và công bằng đối với người đã cứu mình. Còn nếu không, hạnh kiểm của họ sẽ trái với điều phải—bội bạc và thất phận đối với người đã cứu họ trong lúc nguy nan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Gratitude is a dharmic obligation: one who has been protected should acknowledge the benefactor’s deed and respond with fitting, just conduct—reverence, loyalty, and appropriate service—rather than ingratitude.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct (Shanti Parva), he explains the moral expectation that beneficiaries of protection—especially in times of fear or danger—must recognize the protector’s help and behave toward him in a proper and just way.