Shloka 5
Adhyāya 90 — Protection of Livelihoods, Brahmanical Subsistence Norms, and Royal Oversight (राष्ट्रवृत्ति-राष्ट्रगुप्ति-उपदेशः)
असंशयं निवर्तेत न चेद् वक्ष्यत्यतः परम् । पूर्व परोक्ष॑ं कर्तव्यमेतत् कौन्तेय शाश्वतम्,इतना सुनकर वह निश्चय ही लौट आयेगा। यदि इतनेपर भी वह कुछ न बोले तो राजाको इस प्रकार कहना चाहिये--“भगवन्! मेरे द्वारा जो पहले अपराध बन गये हों, उन्हें आप भूल जाये, कुन्तीनन्दन! इस प्रकार विनयपूर्वक ब्राह्मणको प्रसन्न करना राजाका सनातन कर्तव्य है
asaṁśayaṁ nivarteta na ced vakṣyaty ataḥ param | pūrva-parokṣaṁ kartavyam etat kaunteya śāśvatam ||
Bhīṣma nói: “Không nghi ngờ gì, ông ấy sẽ quay lại. Nếu sau chừng ấy mà vẫn không nói thêm lời nào, thì nhà vua nên thưa như vầy: ‘Bạch tôn giả, xin ngài rộng lòng bỏ qua mọi lỗi lầm mà trẫm đã lỡ phạm trước đây.’ Hỡi con của Kuntī, làm cho một bà-la-môn hoan hỷ bằng cung kính và khiêm nhường là bổn phận muôn đời của bậc quân vương.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must uphold rajadharma by using humility and conciliatory speech—especially toward brahmins—asking forgiveness for prior faults and seeking to restore goodwill; this is presented as a timeless duty.
Bhishma instructs Kaunteya (Yudhishthira) on how a king should respond when dealing with a brahmin who remains silent or displeased: first expect him to relent, but if he does not speak, the king should explicitly request pardon for earlier offences and thereby pacify him.