Shloka 11
Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
ततस्तान् भेदयित्वा तु परस्परविवक्षितान् | भुज्जीत सान्त्वयंश्वैव यथासुखमयत्नत:,तदनन्तर उन परस्पर विचार करनेवाले मनुष्योंमें भेद डलवाकर राजा सबको सान्त्वना प्रदान करता हुआ बिना किसी प्रयत्नके सुखपूर्वक सबका उपभोग करे
tatas tān bhedayitvā tu paraspara-vivakṣitān | bhuñjīta sāntvayaṁś caiva yathā-sukham ayatnataḥ ||
Bhīṣma nói: “Rồi sau đó, khi đã gieo mầm bất hòa giữa những kẻ đang bàn bạc và lập mưu với nhau, nhà vua hãy tiến hành giữ lấy và cai quản những lợi ích đã thu được—đồng thời vẫn ban lời trấn an hòa giải—để không cần gắng sức nhiều mà vẫn duy trì được sự an ổn và phần lợi của mình.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a pragmatic political tactic: weaken potentially coordinated opposition by creating internal divisions (bheda), while simultaneously keeping people calm through reassurance and conciliatory speech (sāntvana), thereby allowing the ruler to secure outcomes with minimal exertion.
In Bhishma’s instruction on kingship and governance in the Shanti Parva, he advises the king on how to handle groups who are consulting together: first disrupt their unity, then pacify them with gentle assurances, and thus maintain control and benefit comfortably.