Shloka 52
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
विद्वान् पुरुष कहते हैं कि राज्यका मूल है गुप्तचर और उसका सार है गुप्त मन्त्रणा। मन्त्रीलोग तो यहाँ अपनी जीविकाके लिये ही राजाका अनुसरण करते हैं ।। संविनीय मदक्रोधौ मानमीर््ष्या च निर्व॒ता: । नित्यं पञ्चोपधातीतैर्मन्त्रयेत् सह मन्त्रिभि:,जो मद और क्रोधको जीतकर मान और ईष्यसे रहित हो गये हैं तथा जो कायिक, वाचिक, मानसिक, कर्मकृत और संकेतजनित--इन पाँचों प्रकारके छलोंको लाँधकर ऊपर उठे हुए हैं, ऐसे मन्त्रियोंके साथ ही राजाको सदा गुप्त मन्त्रणा करनी चाहिये
saṃvinīya madakrodhau mānam īrṣyā ca nirvṛtāḥ | nityaṃ pañcopadhātītair mantrayet saha mantribhiḥ ||
Bhishma nói: Khi đã chế ngự men say và cơn giận, không còn kiêu mạn và ganh tị, nhà vua phải luôn tiến hành việc nghị bàn cơ mật chỉ với những đại thần đã vượt lên trên năm lối dối trá—phát sinh từ hành vi thân thể, lời nói, tâm ý, sự sắp đặt có chủ tâm, và những ám hiệu kín đáo. Lời dạy là: sự bền vững của vương quyền đặt nền trên bí mật và những người cố vấn có kỷ luật; chính sách phải được định hình trong chốn riêng tư bởi những kẻ không bị dục vọng hay hiềm cạnh lay chuyển, và không thể bị xoay chuyển bởi mưu mẹo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s confidential policy-making should be done only with ministers of disciplined character—those who have conquered intoxication and anger and are free from pride and jealousy—because secrecy and integrity in counsel are foundational to stable rule.
In the Shanti Parva’s instruction on righteous governance, Bhishma teaches Yudhishthira principles of statecraft, emphasizing that the king must deliberate in secret with trustworthy ministers who are not susceptible to deception or inner vices.