Shloka 23
Mantri-Parīkṣā — Testing Ministers, Securing Counsel, and Ethical Criteria for Advisers (अध्याय ८४)
जिनमें विनययुक्त बुद्धि, सुन्दर स्वभाव, तेज, वीरता, क्षमा, पवित्रता, प्रेम, धृति और स्थिरता हो, उनके इन गुणोंकी परीक्षा करके यदि वे राजकीय कार्यभारको सँभालनेमें प्रौढ़ तथा निष्कपट सिद्ध हों तो राजा उनमेंसे पाँच व्यक्तियोंको चुनकर अर्थमन्त्री बनावे ।।
Bhīṣma uvāca: yeṣāṁ vinayayuktā buddhiḥ, sundaraḥ svabhāvaḥ, tejaḥ, vīryam, kṣamā, pavitratā, prema, dhṛtiḥ ca sthairyaṁ ca bhavati, teṣāṁ guṇān parīkṣya yadi te rājakīya-kāryabhāraṁ soḍhuṁ prauḍhā niṣkapaṭāś ca siddhāḥ syuḥ, tadā rājā teṣāṁ madhyāt pañca puruṣān varayitvā arthamantriṇaḥ kuryāt. paryāptavacanān vīrān pratipattiviśāradān, kulīnān sattvasampannān niścitajñānanisthirān.
Bhīṣma nói: “Những người có trí tuệ được rèn bởi kỷ luật, tính tình hòa nhã, khí chất rạng ngời, dũng lực, lòng nhẫn nhịn, sự thanh khiết, tình thương, nghị lực bền bỉ và sự vững vàng—hãy đem các đức ấy mà thử. Nếu họ tỏ ra chín chắn và không gian trá khi gánh vác việc triều chính, nhà vua nên chọn năm người trong số ấy mà đặt làm đại thần lo tài chính và mưu lược. Họ phải nói năng chừng mực mà đủ ý, can đảm, tinh thông phán đoán và phép hành xử, thuộc dòng dõi cao quý, giàu sức mạnh đạo đức, và vững vàng trong tri thức xác quyết.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should appoint ministers only after testing character and competence: disciplined intellect, integrity, courage, patience, purity, goodwill, steadiness, and stable judgment; and they should be measured in speech, expert in practical decision-making, morally strong, and firmly grounded in knowledge.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a ruler should choose key ministers—specifically recommending the selection of five proven, sincere, capable individuals to manage the state’s artha (resources and policy).