Shloka 53
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
कच्चिज्जितेन्द्रियो राजा कच्चिदस्यान्तरा जिता:,क्या इस देशके राजा जितेन्द्रिय हैं? क्या इनके अंदर रहनेवाले सेवक इनके वशरभें हैं? क्या यहाँकी प्रजाओंका राजापर प्रेम है? और राजा भी क्या अपनी प्रजाओंपर प्रेम रखते हैं? नृपश्रेष्ठ! इन्हीं सब बातोंको जाननेकी इच्छासे मैं आपके यहाँ आया था
kaccij jitendriyo rājā kaccid asyāntarā jitāḥ
Bhīṣma nói: “Vị vua của xứ này có tự chế, đã chinh phục các giác quan chăng? Và những kẻ ở trong nội giới của triều đình—bọn hầu cận và quan lại—có thật sự bị khuất phục bởi kỷ cương và lòng trung tín chăng?” Qua những câu hỏi ấy, Bhīṣma dò xét nền tảng đạo đức của vương quyền: sự làm chủ dục vọng và sân hận của bậc quân vương, cùng sự liêm chính của người phụng sự; thiếu những điều đó, tình nghĩa giữa vua và dân và sự bền vững của chính sự khó lòng tồn tại.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A kingdom’s welfare depends first on the ruler’s self-mastery (jitendriyatā) and then on the discipline and reliability of those closest to power; ethical governance begins with inner conquest before outward rule.
Bhīṣma, speaking on principles of rājadharma, frames a set of diagnostic questions about a king’s character and the conduct of his inner circle, as a way to assess whether the realm is governed with stability, loyalty, and moral restraint.