Shloka 10
राजधर्मः—प्रजापालनं दानयज्ञश्च
Royal Duty—Protection of Subjects, Generosity, and Sacrificial Discipline
तादृशात् किल्बिषाद् राजा शृणु येन प्रमुच्यते । प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद् धन॑ चोरै्ह्वत॑ यदि । तत् स्वकोशातृ् प्रदेयं स्पादशक्तेनोपजीवत:,ऐसे पापसे राजाको किस उपायसे छुटकारा मिलता है, वह बताता हूँ, सुनो। चोरों या लुटेरोंने यदि किसीके धनका अपहरण कर लिया हो और राजा पता लगाकर उस धनको लौटा न सके तो उस असमर्थ नरेशको चाहिये कि वह अपने आश्रयमें रहनेवाले उस मनुष्यको उतना ही धन राजकीय खजानेसे दे दे
tādṛśāt kilbiṣād rājā śṛṇu yena pramucyate | pratyāhartum aśakyaṃ syād dhanaṃ corair hṛtaṃ yadi | tat svakośāt pradeyaṃ syād aśaktenopajīvataḥ ||
Bhīṣma nói: Hỡi đại vương, hãy nghe phương cách để thoát khỏi tội ấy. Nếu trộm cướp đã đoạt tài sản của ai, và nhà vua dù truy xét cũng không thể thu hồi để hoàn trả, thì vị vua bất lực trong việc ấy phải lấy từ quốc khố mà bồi thường một khoản tương đương cho người đang nương nhờ dưới sự che chở của mình.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler bears responsibility for protecting subjects’ property; if he cannot recover stolen wealth, he should compensate the victim from the royal treasury to avoid moral fault and to uphold justice.
In Bhishma’s instruction on rajadharma in the Shanti Parva, he tells the king that when theft occurs and recovery is impossible, the king should make the victim whole by paying an equivalent amount from state funds.