Shloka 5
राज्ञो वृत्त-गुण-संग्रहः (Conduct and the Thirty-Six Virtues of a King) / The King’s Code of Conduct
५-दीनता न लाते हुए ही प्रिय भाषण करे। ६-शूरवीर बने, किंतु बढ़-बढ़कर बातें न बनावे। ७-दान दे, परंतु अपात्रको नहीं। ८-साहसी हो, किंतु निष्ठर न हो ।। संदधीत न चानार्यविंगृह्नीयान्न बन्धुभि: । नाभक्तं चारयेच्चारं कुर्यात् कार्यमपीडया,९-दुष्टोंके साथ मेल न करे। १०-बन्धुओंके साथ लड़ाई-झगड़ा न ठाने। ११-जो राजभक्त न हो, ऐसे गुप्तचरसे काम न ले। १२-किसीको कष्ट पहुँचाये बिना ही अपना कार्य करे
saṃdadhīta na cānārya-viṃ gṛhnīyān na bandhubhiḥ | nābhaktaṃ cārayec cāraṃ kuryāt kāryam apīḍayā ||
Bhishma nói: “Hãy nói lời êm dịu mà không tự hạ mình đến mức nhún nhường hèn yếu. Hãy là dũng sĩ, nhưng đừng khoác lác. Hãy bố thí, song chớ ban cho kẻ bất xứng. Hãy can đảm, nhưng đừng cứng cỏi tàn nhẫn. Hãy kết minh, nhưng không với kẻ tiểu nhân. Chớ gây hiềm khích với chính thân tộc mình. Chớ dùng làm mật thám kẻ không trung thành với vua. Và hãy hoàn thành việc cần làm mà không gây khổ lụy cho ai—thi hành công việc tất yếu mà không áp bức.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches practical righteousness in governance: choose allies of good character, preserve harmony among one’s own kin, rely only on loyal agents for sensitive work, and pursue objectives without oppressing or harming others.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma continues advising Yudhishthira on the ethical conduct of a ruler—how to manage alliances, internal relations, intelligence-gathering, and the execution of policy with minimal harm.