Shloka 103
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
अतः विज्ञ क्षत्रियनरेशको चाहिये कि वह सदा दण्डनीतिको सामने रखकर उसके द्वारा अप्राप्त वस्तुको पानेकी इच्छा करे और प्राप्त हुई वस्तुकी रक्षा करे। इसके द्वारा प्रजाके योगक्षेम सिद्ध होते हैं, इसमें संशय नहीं है ।।
ataḥ vijña kṣatriya-nareśena sadā daṇḍanītiṃ puraskṛtya tayā aprāpta-vastu-prāptim icchet, prāptaṃ ca vastu rakṣet. tayā prajānāṃ yoga-kṣemāḥ pravartante, nātra saṃśayaḥ. lokasya sīmanta-karī maryādā loka-bhāvinī; samyaṅ-nītā daṇḍanītir yathā mātā yathā pitā.
Bhīṣma nói: “Vì thế, một vị vua kṣatriya có trí phải luôn đặt daṇḍanīti—khoa học về hình phạt và trị quốc—ở hàng đầu: nhờ đó mà mưu cầu điều chưa đạt, và gìn giữ điều đã đạt. Nhờ vậy, phúc lợi và an ninh của dân chúng—‘yoga’ và ‘kṣema’—được khởi động; không có gì nghi ngờ. Khi được thi hành đúng đắn, daṇḍanīti xác lập ranh giới của trật tự xã hội, giữ vững khuôn phép chính đáng, nuôi dưỡng thế gian; đối với muôn dân, nó như mẹ như cha—che chở, sắp đặt và nâng đỡ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king’s primary ethical duty is to govern through properly administered daṇḍanīti—using lawful discipline to secure what is needed for the realm and to protect what has been gained—so that the people’s welfare and security (yoga-kṣema) are reliably maintained.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma continues advising the ruler: effective, restrained punishment and governance create social boundaries, uphold moral-legal limits (maryādā), and function like parental protection for the populace.