Shloka 12
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
विमथ्याततिक्रमेरंश्व विषद्यापि परस्परम् | अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशय:,राजन! जैसे सूर्य और चन्द्रमाका उदय न होनेपर समस्त प्राणी घोर अन्धकारमें डूब जाते हैं और एक-दूसरेको देख नहीं पाते हैं, जैसे थोड़े जलवाले तालाबमें मत्स्यगण तथा रक्षकरहित उपवनमें पक्षियोंके झुंड परस्पर एक-दूसरेपर बारंबार चोट करते हुए इच्छानुसार विचरण करते हैं, वे कभी तो अपने प्रहारसे दूसरोंको कुचलते और मथते हुए आगे बढ़ जाते हैं और कभी स्वयं दूसरेकी चोट खाकर व्याकुल हो उठते हैं। इस प्रकार आपसमें लड़ते हुए वे थोड़े ही दिनोंमें नष्टप्राय हो जाते हैं, इसमें संदेह नहीं है। इसी तरह राजाके बिना वे सारी प्रजाएँ आपसमें लड़-झगड़कर बात-की-बातमें नष्ट हो जायँगी और बिना चरवाहेके पशुओंकी भाँति दुःखके घोर अन्धकारमें डूब जायँगी
vimathyātatikrameran śva viṣadyāpi parasparam | abhāvam acireṇaiva gaccheyur nātra saṁśayaḥ, rājan |
Vasumanā thưa: “Nếu họ cứ tiếp tục đánh đập và lấn át nhau, đau buồn mà vẫn lần lượt công kích nhau, thì chẳng bao lâu sẽ rơi vào suy vong—điều ấy không nghi ngờ gì, tâu Đại vương. Cũng như khi mặt trời và mặt trăng không mọc, muôn loài chìm trong bóng tối ghê rợn, không thể nhìn thấy nhau; và như cá trong ao cạn, hay đàn chim trong lùm cây không người canh giữ, mặc sức rong chơi mà liên tiếp làm tổn thương nhau—khi thì nghiền nát kẻ khác bằng cú đánh, khi thì chính mình bị đánh mà khổ sở—thì cũng vậy, cứ đánh nhau như thế, chẳng mấy chốc họ sẽ gần như bị diệt. Cũng thế, không có vua, toàn thể dân chúng sẽ cãi vã, giao tranh với nhau và mau chóng suy sụp, chìm trong bóng tối dày đặc của khổ đau như đàn gia súc không người chăn.”
वसुमना उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that a king (lawful authority) is necessary to restrain mutual aggression; without governance, people fall into conflict and rapid ruin, like creatures lost in darkness or animals without a herdsman.
Vasumanā addresses a king and argues for the necessity of rulership by using vivid analogies: darkness without sun and moon, fish in shallow water, and birds in an unguarded grove—each illustrating how, without protection and restraint, beings harm one another and perish.