Shloka 15
राजा-दैवतत्वम् — The King as a Stabilizing ‘Daivata’ (Divine Function) in Social Order
अराजक देशमें पापी मनुष्य भी कभी कुशलपूर्वक नहीं रह सकते। एकका धन दो मिलकर उठा ले जाते हैं और उन दोनोंका धन दूसरे बहुसंख्यक लुटेरे लूट लेते हैं ।।
arājake deśe pāpī manuṣyā api kadācit kuśalapūrvakaṁ naiva vasanti | ekasya dhanaṁ dvābhyāṁ militvā hriyate, tayoś ca dhanaṁ anyaiḥ bahubhir luṇṭakaiḥ luṇṭhyate || adāsaḥ kriyate dāso hriyante ca balāt striyaḥ | etasmāt kāraṇād devāḥ prajā-pālān pracakrire ||
Bhīṣma nói: Ở xứ vô vương, ngay cả kẻ ác cũng chẳng thể sống yên ổn. Của cải của một người bị hai kẻ hợp sức mang đi, rồi của cải của hai kẻ ấy lại bị những toán cướp đông hơn cướp sạch. Trong cảnh vô pháp ấy, kẻ không phải nô lệ cũng bị biến thành nô lệ, và phụ nữ bị bắt cóc bằng vũ lực. Bởi lẽ đó, chư thiên đã thiết lập các bậc quân vương—những người hộ dân—để xã hội được an ninh và trật tự được duy trì.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that absence of legitimate rule leads to escalating insecurity—plunder, enslavement, and violence—so the institution of kingship (prajā-pālana) is justified as a dharmic necessity to protect society and restrain wrongdoing.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma explains to Yudhiṣṭhira the social consequences of anarchy and uses them to argue why rulers were instituted: to safeguard people, property, and vulnerable members of society.