Shloka 38
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
तस्माच्छूद्र: पाकयज्जैर्यजेताव्रतवान् स्वयम् । पूर्णपात्रमयीमाहु: पाकयज्ञस्य दक्षिणाम्
tasmāc chūdraḥ pākayajñair yajetāvratavān svayam | pūrṇapātramayīm āhuḥ pākayajñasya dakṣiṇām ||
Bhīṣma nói: Vì vậy, một người Śūdra, không cần thọ các lễ phát nguyện Veda một cách chính thức, nên tự mình hành lễ bằng các «pākayajña» trong gia thất (như lễ cúng bali và nghi thức vaiśvadeva). Lễ vật thù lao (dakṣiṇā) đúng phép cho pākayajña, người ta nói, là một «bình/đồ đựng đầy»—một tặng phẩm trọn vẹn, xứng đáng, dâng bằng lòng thành. Ý nghĩa đạo đức là: hãy theo đúng hình thức bổn phận tôn giáo phù hợp với tư cách của mình, mà vẫn nuôi dưỡng lòng hào hiệp và sự tôn kính qua các nghi lễ trong nhà.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that religious duty should be practiced according to one’s eligibility: a Śūdra should perform household pākayajñas rather than rites requiring Vedic initiatory vows, and should still uphold generosity by giving an appropriate dakṣiṇā, described here as a ‘full vessel’ gift.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on proper conduct and ritual obligations for different social groups, specifying the suitable form of sacrifice for a Śūdra and the customary form of dakṣiṇā for pākayajñas.