Shloka 25
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
षण्णामेकां पिबेद् धेनुं शताच्च मिथुन हरेत् । लब्धाच्च सप्तमं भागं तथा शृड्गे कलां खुरे
ṣaṇṇām ekāṃ pibed dhenuṃ śatāc ca mithunaṃ haret | labdhāc ca saptamaṃ bhāgaṃ tathā śṛṅge kalāṃ khure ||
Bhishma nói: “Nếu một người chăn giữ sáu con bò sữa của kẻ khác trong một năm, thì được uống sữa của một con làm tiền công. Nếu chăn giữ một trăm con bò, thì cuối năm được nhận một đôi (một bò cái và một bò đực) làm thù lao. Nếu có lợi nhuận do bán sữa và những thứ tương tự, thì nên lấy một phần bảy làm công; tiền bán sừng cũng chỉ lấy một phần bảy. Nhưng nếu bán một chiếc móng guốc đặc biệt quý giá, thì chỉ nên lấy một phần mười sáu. Như vậy, tiền công của người chăn bò phải được định theo tỷ lệ công bằng, tránh lòng tham, vừa giữ gìn tài sản của chủ, vừa bảo đảm sinh kế cho người làm.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Remuneration should be proportionate and regulated: the worker must receive a fair livelihood, but only within clearly defined limits so that service does not become exploitation of the owner’s wealth.
In Bhishma’s instruction on dharma in the Shanti Parva, he lays down practical norms for wages in cattle-tending—specifying what may be taken as payment from milk, livestock, and by-products—illustrating ethical governance and fair economic conduct.