Shloka 123
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
उनके राज्यमें किसीको बुढ़ापा, दुर्भिक्ष तथा आधि-व्याधिका कष्ट नहीं था। राजाकी ओरसे रक्षाकी समुचित व्यवस्था होनेके कारण वहाँ कभी किसीको सर्पों, चोरों तथा आपसके लोगोंसे भय नहीं प्राप्त होता था ।।
āpasta-stambhire cāsya samudram abhiyāsyataḥ | parvatāś ca dadur mārgaṁ dhvaja-bhaṅgaś ca nābhavat ||
Bhīṣma nói: Trong vương quốc của người ấy, không ai phải chịu khổ vì tuổi già, nạn đói, hay bệnh tật của tâm và thân. Vì nhà vua đã sắp đặt việc bảo hộ thích đáng, nên ở đó không ai từng sống trong sợ hãi trước rắn độc, kẻ trộm, hay những kẻ thù nghịch ngay trong cộng đồng. Lại nữa, khi người đi trên biển, nước biển liền lặng yên; núi non nhường lối; và lá cờ trên chiến xa của người chưa từng gãy rách—những dấu hiệu của một nền trị vì chính trực, ngăn nắp đến mức thiên nhiên cũng như thuận theo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the ideal of rājadharma: a king’s foremost duty is effective protection and just governance, resulting in freedom from fear, social stability, and public well-being; such righteousness is portrayed as so potent that it brings harmony even in the natural world.
Bhīṣma is describing a model ruler whose kingdom is free from common calamities and dangers. He then adds hyperbolic-epic signs of that ruler’s extraordinary fortune and merit: the sea calms as he travels, mountains open a route, and his chariot’s banner never breaks.