Shloka 21
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
कुरुनन्दन! तुम सभी कार्योंमें सरलता एवं कोमलताका अवलम्बन करना, परंतु नीतिशास्त्रकी आलोचनासे यह ज्ञात होता है कि अपने छिद्र, अपनी मन्त्रणा तथा अपने कार्य-यकौशल--इन तीन बातोंको गुप्त रखनेमें सरलताका अवलम्बन करना उचित नहीं है ।।
kurunandana! tvaṁ sarvakāryeṣu saralatāṁ ca mṛdutāṁ cāvalambasva; nītiśāstrālocanayā tu jñāyate—svacchidraṁ svamantraṇāṁ svakārya-yakauśalaṁ ca, etāni trīṇi guhyāni kartum saralatā na yuktā. mṛdur hi rājā satataṁ laṅghyo bhavati sarvaśaḥ; tīkṣṇāc codvijate lokas tasmād ubhayam āśraya.
Bhīṣma nói: “Hỡi hậu duệ Kuru, trong mọi việc nhìn chung con nên nương vào sự ngay thẳng và lòng nhu hòa. Nhưng sự khảo xét của minh triết chính trị cho thấy: không nên ‘đơn sơ’ trong việc giữ kín ba điều—những chỗ yếu của mình, mưu nghị (mantra) của mình, và tài khéo trong việc thi hành kế hoạch. Vua chỉ mềm mỏng mãi thì bị coi thường và mệnh lệnh bị vượt; còn chỉ nghiêm khắc thì dân chúng hoảng sợ và oán giận. Vì vậy, hãy nương cả hai—nhu và cương—tùy theo điều thế cuộc đòi hỏi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should balance gentleness with necessary severity. Straightforwardness is good in general conduct, but not in matters that must remain confidential—one’s vulnerabilities, strategic counsel, and operational skill—because excessive softness invites disobedience while excessive harshness alienates the people.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira principles of governance after the war, emphasizing practical political wisdom: maintain public benevolence, but protect state secrets and enforce authority with measured firmness.