Shloka 59
भयात् क्षत्रियवीराणां पर्वतं समुपाश्रित: । सा पुन: क्षत्रियशतै: पृथिवी सर्वतः स्तृता,महाराज! विश्वामित्रके पौत्र तथा रैभ्यके पुत्र महातेजस्वी परावसुने भरी सभामें आक्षेप करते हुए कहा--“राम! राजा ययातिके स्वर्गसे गिरनेके समय जो प्रतर्दन आदि सज्जन पुरुष यज्ञमें एकत्र हुए थे, क्या वे क्षत्रिय नहीं थे? तुम्हारी प्रतिज्ञा झूठी है। तुम व्यर्थ ही जनताकी सभामें डींग हाँका करते हो कि मैंने क्षत्रियोंका अन्त कर दिया। मैं तो समझता हूँ कि तुमने क्षत्रिय वीरोंके भयसे ही पर्वतकी शरण ली है। इस समय पृथ्वीपर सब ओर पुनः सैकड़ों क्षत्रिय भर गये हैं!
bhayāt kṣatriya-vīrāṇāṁ parvataṁ samupāśritaḥ | sā punaḥ kṣatriya-śataiḥ pṛthivī sarvataḥ stṛtā, mahārāja |
Vāsudeva nói: “Vì sợ các dũng sĩ Kṣatriya nên ngươi đã chạy lên núi nương náu. Thế nhưng nay, hỡi đại vương, khắp bốn phương đất đai lại một lần nữa phủ đầy hàng trăm Kṣatriya.”
वासुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse critiques empty boasting and highlights that social and moral realities cannot be erased by claims of total victory. It implies that truthfulness and humility are essential, and that fear-driven retreat contradicts proclamations of having eliminated all opponents.
Vāsudeva points out that the earth is again full of kṣatriyas, challenging the idea that they were completely destroyed. He frames the opponent’s retreat to the mountains as motivated by fear, thereby undermining the credibility of grand public claims.