Shloka 17

Rāma–Jāmadagnya-janma-kāraṇa and Kṣatra-kṣaya

Paraśurāma’s origins and the depletion/restoration of kṣatriya lineages

Devanagari script

तामृचीकस्तदा दृष्टवा तस्या गर्भगतं द्विजम्‌ । अब्रवीद्‌ भुगुशार्दूल: स्वां भार्या देवरूपिणीम्‌

Transliteration

tām ṛcīkas tadā dṛṣṭvā tasyā garbhagataṃ dvijam | abravīd bhṛguśārdūlaḥ svāṃ bhāryāṃ devarūpiṇīm ||

Translation

Bấy giờ Ṛcīka, thấy đứa con Bà-la-môn đang ở trong thai nàng, bèn cất lời với chính thê của mình—người phụ nữ rạng ngời như thần linh. Câu kệ đặt ra một khoảnh khắc khảo xét đạo lý ngay trong đời sống gia thất: cái nhìn thấu điều ẩn kín (đứa con chưa sinh) của bậc hiền triết khiến ông nói ra những lời sẽ định hình bổn phận, hạnh kiểm và hệ quả của các lựa chọn trong hôn nhân và dòng tộc.

Word by Word

• ताम्: her
• ताम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• ऋचीकः: R̥cīka (sage)
• ऋचीकः: Karta
• Type: Noun
• Root: ऋचीक
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तदा: then
• तदा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Karana
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Feminine, Genitive, Singular

• गर्भगतम्: gone into the womb; in the womb
• गर्भगतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: गर्भगत
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• द्विजम्: a brahmin; twice-born
• द्विजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: द्विज
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अब्रवीत्: said/spoke
• Type: Verb
• Root: ब्रू
• Form: Imperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada

• भृगुशार्दूलः: tiger among the Bhṛgus
• भृगुशार्दूलः: Karta
• Type: Noun
• Root: भृगुशार्दूल
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्व
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• भार्याम्: wife
• भार्याम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भार्या
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• देवरूपिणीम्: having a divine form; godlike
• देवरूपिणीम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: देवरूपिणी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• ऋचीक (Ṛcīka)
• भृगुशार्दूल (Bhṛguśārdūla—epithet of Ṛcīka)
• भार्या (wife of Ṛcīka)
• गर्भगत द्विज (unborn brahmin child in the womb)
• वायुदेव (Vāyudeva—speaker attribution)