Shloka 16

Kṛṣṇa’s Dhyāna and the Prompt to Question Bhīṣma (कृष्णध्यानं भीष्मप्रश्नप्रेरणा च)

Devanagari script

वे भीष्मजी अपनी सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी वृत्तियोंको एकाग्रकर बुद्धिके द्वारा मनका संयम करके मेरी शरणमें आ गये थे; इसीलिये मेरा मन भी उन्हींमें जा लगा था ।। यं गड़ा गर्भविधिना धारयामास पार्थिव । वसिष्ठशिक्षितं तात तमस्मि मनसा गत:,तात! भूपाल! जिन्हें गंगादेवीने विधिपूर्वक अपने गर्भमें धारण किया था और जिन्हें महर्षि वसिष्ठके द्वारा वेदोंकी शिक्षा प्राप्त हुई थी, उन्हीं भीष्मजीके पास मैं मन-ही-मन पहुँच गया था

Transliteration

bhīṣmaḥ sarvendriyavṛttīḥ samādhāya buddhyā manasaḥ saṃyamaṃ kṛtvā mama śaraṇaṃ prapannaḥ; tasmān mama manaḥ api tasminn eva nyapatat. yaṃ gaṅgā garbhavidhinā dhārayāmāsa pārthiva, vasiṣṭha-śikṣitaṃ tāta, tam asmi manasā gataḥ.

Translation

Vāsudeva nói: Bhīṣma đã gom mọi vận hành của các giác quan về một mũi, dùng trí tuệ phân minh mà chế ngự tâm, rồi nương tựa nơi ta; bởi thế, chính tâm ta cũng bị kéo về phía ông. Hỡi đấng quân vương, người thân mến—người được nữ thần Gaṅgā cưu mang trong dạ theo đúng nghi quỹ thiêng liêng, và được hiền thánh Vasiṣṭha truyền dạy Veda—đến Bhīṣma ấy, trong nội tâm, ta đã tìm đến.

Word by Word

• {'sarva-indriya-vṛtti': 'the activities/impulses of all the senses', 'ekāgratā (implied by samādhāya)': 'one-pointed concentration', 'buddhi': 'intellect

• discriminative faculty', 'manas': 'mind

• the inner organ of thought and wavering', 'saṃyama': 'restraint

• disciplined control', 'śaraṇa / śaraṇam prapanna': 'refuge

• one who has surrendered for protection', 'manaḥ ... gataḥ': 'went with the mind

• turned inwardly/mentally approached', 'garbha-vidhi': 'prescribed rite/ordinance concerning conception and bearing', 'dhārayāmāsa': 'bore

• carried (in the womb)', 'pārthiva / bhūpāla': 'king

• ruler of the earth', 'vasiṣṭha-śikṣita': 'taught/trained by Vasiṣṭha', 'veda-śikṣā (implied)': 'instruction in the Vedas'}

Speaker

वासुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāsudeva (Kṛṣṇa)
• Bhīṣma
• Gaṅgā (Gaṅgādevī)
• Vasiṣṭha
• Pārthiva/Bhūpāla (the king addressed)