Shloka 70
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
प्राणियोंके सारका नाम है धाम और ऋतका अर्थ है सत्य, ऐसा विद्वानोंने विचार किया है! इसीलिये ब्राह्मणोंने तत्काल मेरा नाम 'ऋतधामा” रख दिया था ।।
prāṇināṃ sārasya nāma hi dhāma, ṛtasya cārthaḥ satyam iti vidvadbhiḥ vicāritam | tasmād brāhmaṇaiḥ tatkālaṃ mama nāma “ṛtadhāmā” iti kṛtam || naṣṭāṃ ca dharaṇīṃ pūrvam avindaṃ vai guhāgatām | govinda iti tenāhaṃ devair vāgbhir abhiṣṭutaḥ ||
Các bậc hiền triết đã suy xét rằng “dhāma” là tên gọi của cốt lõi nơi muôn loài hữu tình, còn “ṛta” nghĩa là chân thật. Vì thế, các bà-la-môn lập tức đặt cho ta danh hiệu “Ṛtadhāmā” (Đấng lấy Chân thật làm nơi ngự). Lại thuở xưa, khi Đất Mẹ bị thất lạc và chìm vào chốn sâu kín, ta đã mang hình Varāha—lợn rừng thiêng—mà vớt nàng lên; bởi vậy chư thiên dùng lời tán dương ta là “Govinda”—đấng tìm thấy và phục hồi Trái Đất.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
Names and epithets are grounded in ethical and cosmic meanings: ‘ṛta’ is truth/order, and the divine is characterized as established in truth (Ṛtadhāmā) and as the protector-restorer of the world (Govinda). The passage links right order (ṛta) and truthful integrity (satya) with divine guardianship of creation.
In the Indra–Nahuṣa context, the speaker explains the origin of divine names: Brahmins confer the epithet ‘Ṛtadhāmā’ based on the meaning of ṛta and dhāma, and the gods praise him as ‘Govinda’ because he once recovered the Earth from the hidden depths by assuming the boar form (Varāha).