Shloka 67
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
(नाम्नां निरुक्तं वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानस: ।) बोधनात् तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत् । अग्नीषोमकृतैरेभि: कर्मभि: पाण्डुनन्दन | हृषीकेशो5हमीशानो वरदो लोकभावन:
nāmnāṃ niruktaṃ vakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ | bodhanāt tāpanāccaiva jagato harṣaṇaṃ bhavet | agnīṣomakṛtairebhiḥ karmabhiḥ pāṇḍunandana | hṛṣīkeśo 'ham īśāno varado lokabhāvanaḥ ||
“Nay ta sẽ giảng về nguồn gốc các danh xưng của ta; hãy lắng nghe với tâm nhất điểm. Vì đánh thức và cũng sưởi nóng thế gian, Mặt Trăng và Mặt Trời trở thành nguồn hoan hỷ. Hỡi con của Pāṇḍu, nhờ những công năng được thực hiện qua Agni và Soma ấy, ta—Đấng Chúa tể nâng đỡ thế gian, ban ân phúc—được gọi là ‘Hṛṣīkeśa’.”
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse frames divine epithets as meaningful: God is praised as the sustaining Lord whose cosmic operations—awakening and warming life through principles symbolized by Agni and Soma (and reflected in Sun and Moon)—justify the name ‘Hṛṣīkeśa,’ emphasizing both governance of the cosmos and mastery over the senses.
The speaker announces an etymological exposition of sacred names and instructs the listener (addressed as Pāṇḍunandana) to listen attentively; he then links the world’s enlivening heat and awakening to celestial and sacrificial principles (Sun/Moon; Agni/Soma) and identifies himself as the boon-giving, world-nurturing Lord called Hṛṣīkeśa.