Shloka 13
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
न हांते मन्त्राणां हवनमस्ति न विना पुरुषं तपः सम्भवति | हविर्मन्त्राणां सम्पूजा विद्यते देवमानुष-ऋषीणामनेन त्वं होतेति नियुक्त: | ये च मानुष-होत्राधिकारास्ते च ब्राह्मणस्य हि याजनं विधीयते न क्षत्रवैश्ययोर्दधिजात्योस्तस्माद् ब्राह्मणा हाग्निभूता यज्ञानुद्तन्ति । यज्ञास्ते देवांस्तर्पयन्ति देवा: पृथिवीं भावयन्ति शतपथेडपि हि ब्राह्मणमुखे भवति
na hānte mantrāṇāṁ havanam asti na vinā puruṣaṁ tapaḥ sambhavati | havirmantrāṇāṁ sampūjā vidyate devamānuṣa-ṛṣīṇām anena tvaṁ hoteti niyuktaḥ | ye ca mānuṣa-hotṛ-adhikārās te ca brāhmaṇasya hi yājanaṁ vidhīyate na kṣatravaiśyayoḥ dvijātyos tasmād brāhmaṇā hāgnibhūtā yajñān udvahanti | yajñās te devāṁs tarpayanti devāḥ pṛthivīṁ bhāvayanti śatapathenāpi hi brāhmaṇamukhe bhavati |
Arjuna nói: “Không có thần chú thì không thể có lễ rưới cúng; và không có con người làm tác nhân thì khổ hạnh cũng chẳng thể thành. Nhờ các thần chú gắn liền với lễ vật, chư thiên, loài người và các bậc hiền triết (ṛṣi) được phụng thờ đúng phép; vì vậy, hỡi Thần Lửa, Ngài được bổ nhiệm làm Hotṛ. Trong loài người, quyền làm Hotṛ chỉ thuộc về Bà-la-môn, bởi pháp lệnh chủ tế tế tự được đặt ra cho họ. Kṣatriya và Vaiśya tuy là hai lần sinh (dvija) nhưng không được phép đảm nhiệm chức phận tư tế; do đó các Bà-la-môn—như thể là lửa mang hình—gánh vác trọng trách tế lễ. Những tế lễ ấy làm chư thiên thỏa mãn, và chư thiên lại khiến mặt đất phồn thịnh giàu có. Ngay cả Śatapatha Brāhmaṇa cũng nói đến việc đặt lễ vật vào miệng của Bà-la-môn.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Ritual efficacy depends on both sacred speech (mantra) and a qualified human agent; within the varṇa-based dharma framework presented here, priestly officiation (hotṛ/yājana) is assigned to Brāhmaṇas, and sacrifice is portrayed as sustaining a reciprocal order: humans nourish gods through yajña, and gods sustain the earth’s prosperity.
Arjuna explains the logic of Vedic sacrifice: mantras and offerings constitute worship of gods, humans, and seers; Agni is appointed as the Hotṛ’s medium; and the human officiant role is restricted to Brāhmaṇas. He supports the point by invoking a Vedic authority (Śatapatha Brāhmaṇa) and concludes with the cosmic economy where yajña pleases the gods and the gods make the earth flourish.