Shloka 35
धर्मद्वारबहुत्वविमर्शः — Reflection on the Many ‘Doors’ of Dharma (Śānti-parva 342)
तुमने मुझसे सुना है कि आर्त, जिज्ञासु, अर्थार्थी और ज्ञानी--ये चार प्रकारके मनुष्य मेरे भक्त हैं। इनमें जो एकान्ततः मेरा ही भजन करते हैं, दूसरे देवताओंको अपना आराध्य नहीं मानते हैं, वे सबसे श्रेष्ठ हैं। निष्कामभावसे समस्त कर्म करनेवाले उन भक्तोंकी परमगति मैं ही हूँ ।। ये च शिष्टास्त्रयो भक्ता: फलकामा हि ते मता: । सर्वे च्यवनधर्मस्ति प्रतिबुद्धस्तु श्रेष्ठभाक्,जो शेष तीन प्रकारके भक्त हैं, वे फलकी इच्छा रखनेवाले माने गये हैं। अतः वे सभी नीचे गिरनेवाले होते हैं--पुण्यभोगके अनन्तर स्वर्गादिलोकोंसे च्युत हो जाते हैं, परंतु ज्ञानी भक्त सर्वश्रेष्ठ फल (भगवत्प्राप्ति)का भागी होता है
arjuna uvāca | tvayā mayi śrutaṃ pūrvaṃ caturvidhā bhaktāḥ—ārtaḥ jijñāsuḥ arthārthī jñānī ca | teṣu ye ekāntato mām eva bhajante, anyadevatāṃ nārādhyāṃ manyante, te śreṣṭhatamāḥ | niṣkāma-bhāvena sarva-karmāṇi kurvatāṃ teṣāṃ bhaktānāṃ parā gatiḥ aham eva || ye ca śiṣṭāḥ trayo bhaktāḥ phala-kāmāḥ iti te matāḥ | sarve cyavana-dharmāṇaḥ—puṇya-bhogānantaraṃ svargādi-lokebhyaḥ cyavante | pratibuddhaḥ tu (jñānī bhaktaḥ) śreṣṭha-phala-bhāk—bhagavat-prāptiṃ labhate ||
Arjuna nói: “Ta đã nghe từ Ngài rằng có bốn hạng người sùng kính: kẻ khổ não, kẻ ham biết, kẻ cầu lợi, và bậc trí. Trong số ấy, những người chỉ thờ phụng Ngài với lòng nhất tâm, không nhận các thần khác làm đối tượng tôn thờ, là cao quý nhất. Với những người sùng kính làm mọi việc trong tinh thần vô cầu, chỉ riêng Ngài là đích đến tối thượng. Còn ba hạng còn lại được xem là kẻ mong cầu kết quả; vì thế họ dễ sa sút—sau khi hưởng quả phúc, họ rơi khỏi cõi trời và các thế giới khác. Nhưng người sùng kính trí tuệ, đã tỉnh giác, được phần nơi quả tối thượng: đạt đến Đấng Chúa Tể.”
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Devotion is graded by motive: exclusive, desireless devotion leads to the supreme goal (the Lord Himself), while devotion driven by rewards yields temporary heavenly results and eventual decline; the wise, awakened devotee attains the highest fruit—God-realization.
Arjuna summarizes a teaching he has heard: he lists four kinds of devotees and contrasts reward-seeking worship with single-minded, non-transactional devotion, concluding that the awakened knower-devotee receives the सर्वोत्तम outcome.