Shloka 53
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
नासत्यं चैव दस्लं च भिषजौ पश्य पृष्ठत: । सर्वान् प्रजापतीन् पश्य पश्य सप्त ऋषींस्तथा,'मेरे पृष्ठभागमें भी दृष्टिपात करो, जहाँ नासत्य और दख्न-ये दोनों देववैद्य अश्विनीकुमार स्थित हैं। इनके सिवा मेरे विभिन्न अंगोंमें समस्त प्रजापतियों, सप्तर्षियों, सम्पूर्ण वेदों, सैकड़ों यज्ञों, ओषधियों तथा अमृतको भी देखो। तप तथा नाना प्रकारके यम- नियम भी यहाँ मूर्तिमान् हैं
nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ | sarvān prajāpātīn paśya paśya sapta ṛṣīṃs tathā ||
Bhīṣma nói: “Hãy nhìn cả phía sau ta: nơi ấy đứng Nāsatya và Dasra, hai vị thần y—cặp song sinh Aśvin. Và vượt lên trên họ nữa, hãy thấy trong các chi thể khác nhau của ta toàn thể các Prajāpati; hãy thấy cả bảy vị Thánh hiền (Saptarṣi).”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a vision of dharma as rooted in the Vedic-cosmic order: even healing powers (the Aśvins) and the creative principles (Prajāpatis) are to be ‘seen’ as integral to the sacred structure being revealed, suggesting that righteousness includes reverence for the sustaining and restorative forces of the universe.
Bhishma, speaking as a revered authority, directs the listener to ‘behold’ divine presences—first the Aśvin twins behind him, then the Prajāpatis and the Seven Seers—framing his person as a locus of a larger cosmic revelation.