Shloka 14
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
भारत! अपने धर्मको त्याग देना और दूसरेके धर्मका आचरण करना
bhārata! svadharma-tyāgaḥ paradharma-anuṣṭhānam, ayajñasya yajña-kāraṇam, abhakṣya-bhakṣaṇam, śaraṇāgata-tyāgaḥ, bharaṇīyānāṁ abharaṇam, rasānāṁ vikrayaḥ, paśu-pakṣi-vadhaḥ, śakti-sati api agnyādhānādi-karma-akaraṇam, nitya-deya-gogrāsādi-adānam, brāhmaṇebhyo dakṣiṇā-adānam, teṣāṁ sarvasva-haraṇam—dharmatattva-vidaḥ etāni sarvāṇi akaraṇīyāni āhuḥ ||
pitrā vivadate putro yaś ca syād gurutalpagaḥ |
aprajāyan nara-vyāghra bhavaty adhārmiko naraḥ ||
Vyāsa nói: “Hỡi Bhārata, từ bỏ bổn phận chính đáng của mình mà làm bổn phận của kẻ khác; bắt kẻ không đủ tư cách làm tế lễ; ăn điều bị cấm; bỏ rơi người đã đến nương tựa; không nuôi dưỡng những người đáng được nuôi dưỡng; buôn bán rượu men và các thứ ‘dịch’ tương tự; giết thú và chim; có khả năng mà vẫn bỏ các nghi lễ như lập lửa thiêng (agnyādhāna); giữ lại các phần cúng dường hằng ngày như phần dành cho bò; không trao dakṣiṇā (lễ phí) cho các brāhmaṇa, thậm chí còn đoạt lấy kế sinh nhai của họ—những người hiểu nguyên lý dharma đều nói đó là những việc không được làm. Và, hỡi đức vua: kẻ cãi cọ với cha mình, kẻ phạm vào giường của thầy, và kẻ—dù đã đến đúng thời—không đến với vợ để cầu con nối dõi, kẻ ấy trở thành người phi dharma.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse lists concrete actions that violate dharma: abandoning one’s rightful duty, enabling unqualified ritual acts, consuming forbidden food, betraying refuge-seekers, neglecting dependents and daily obligations, engaging in harmful or prohibited trades and violence, and exploiting Brahmins. It then highlights three personal transgressions—quarreling with one’s father, violating the guru’s bed, and refusing conjugal duty for progeny in season—as marks of an adhārmika (unrighteous) person.
In Śānti-parvan’s instruction on righteous conduct after the war, Vyāsa addresses the king (Bhārata) and enumerates behaviors condemned by knowers of dharma, moving from social/ritual failures to intimate moral breaches that undermine family order, teacher-student sanctity, and household continuity.