Shloka 19
अश्वशिरो-आख्यानम्
Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas
एतौ हि परमं धाम का5नयोराद्विकक्रिया
etau hi paramaṃ dhāma kānayoḥ ādvika-kriyā | ye hi dvau parama-dhāma-svarūpau | inayoḥ etat nitya-karma katham | etau dvau yaśasvinau devatau samasta-prāṇināṃ pitṛ-devatau | etau parama-buddhimantau dvau bandhu kasyā devatāyā yajanaṃ kurutaḥ keṣāṃ ca pitṝṇāṃ pūjanaṃ kurutaḥ |
Bhīṣma nói: “Hai vị ấy quả thật chính là nơi nương tựa tối thượng. Vậy nghi lễ nguyên sơ và thường hằng thuộc về hai vị ấy là gì? Bởi hai vị thần hiển hách này là cha và là đấng hộ trì thiêng liêng của muôn loài. Là bậc đại trí, lại kết làm thân quyến, hai vị ấy thờ phụng vị thần nào, và kính tế những tổ tiên nào?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a theological inquiry: if certain two divine principles are themselves the highest reality (paramaṃ dhāma), then their ‘eternal duty’ cannot be ordinary ritual for personal gain. The question points toward a higher understanding of dharma—where worship and ancestral honour are reinterpreted in relation to ultimate reality rather than as merely external acts.
Bhishma, in his instruction during the Shanti Parva, raises a probing question about two exalted deities described as the fathers and divine guardians of all beings. He asks whom they could possibly worship and which ancestors they could honour, setting up a discussion on the hierarchy of divinity, the meaning of ritual action, and the nature of supreme dharma.