Shloka 41
समूहा[माना बहुधा येन नीता: पृथग् घना: । वर्षमोक्षकृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघना:
samūhā mānā bahudhā yena nītāḥ pṛthag ghanāḥ | varṣamokṣakṛtārambhās te bhavanti ghanāghanāḥ ||
Bhīṣma nói: “Bị sức lực ấy thúc đẩy theo nhiều cách, mây—dẫu bị tản mác mỗi nơi—vẫn tụ lại thành khối và bắt đầu công việc phóng thích mưa. Khi đã dày đặc thành những dải mây, chúng khởi động sự tuôn đổ nuôi dưỡng muôn loài.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses the orderly gathering and release of rain-clouds—moved by an unseen agency (wind)—to illustrate regulated action in service of life: forces should collect resources, release them at the right time, and thereby sustain beings in accordance with dharma.
In Bhishma’s discourse in the Shanti Parva, he describes how clouds, though dispersed, are driven to assemble and begin raining. This forms part of a broader explanation of natural processes (especially winds) as sustaining mechanisms within the cosmic order.