Shloka 1
नशा न (2) अफन्अत+- > मनुजीने धर्मके दस भेद ये बताये हैं-- धृति: क्षमा दमो3स्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रह: । धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम् ।। 'धृति, क्षमा, मनोनिग्रह, पवित्रता, इन्द्रियसंयम, बुद्धि, विद्या, सत्य और अक्रोध--ये धर्मके दस लक्षण हैं। द्वाविशर्त्याधेकत्रेशततमो< ध्याय: शुभाशुभ कर्मोंका परिणाम कर्ताको अवश्य भोगना पड़ता है, इसका प्रतिपादन युधिछिर उवाच यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च । गुरूणां वापि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने कहा--पितामह! यदि दान, यज्ञ, तप अथवा गुरु-शुश्रूषा करनेसे कोई फल मिलता है तो वह मुझे बताइये इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें धर्ममुलिकनामक तीन सौ बाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ३२२ ॥। अपना | अ-काज जा त्रयोविशर्त्याधिकत्रिशततमो< ध्याय: व्यासजीकी पुत्रप्राप्तिके लिये तपस्या और भगवान् शंकरसे वरप्राप्ति युधिछिर उवाच कथं व्यासस्य धर्मात्मा शुको जज्ञे महातपा: । सिद्धि च परमां प्राप्तस्तन्मे ब्रूहि पितामह
dhṛtiḥ kṣamā damo'steyaṁ śaucam indriyanigrahaḥ | dhīr vidyā satyam akrodho daśakaṁ dharmalakṣaṇam ||
“Kiên định (dhṛti), khoan dung (kṣamā), tự chế (dama), không trộm cắp (asteya), thanh tịnh (śauca), điều phục các căn, trí hiểu (dhī), học vấn (vidyā), chân thật (satya) và không sân hận (akrodha)—mười điều ấy là những dấu hiệu của dharma.” Trong phần Mokṣadharma của Śānti Parva, câu kệ này đặt dharma không phải ở nghi lễ hay thân phận xã hội, mà ở kỷ luật nội tâm và các đức hạnh đạo đức, vốn uốn nắn hành vi và phẩm cách.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is identified through ten practical virtues—inner steadiness, forgiveness, restraint, honesty/non-stealing, purity, sensory discipline, discernment, learning, truthfulness, and freedom from anger—emphasizing character and conduct over mere external observance.
In the Śānti Parva’s Mokṣadharma discourse, a didactic list is presented that defines dharma by its observable ethical qualities, setting the tone for instruction on right living and liberation-oriented values.