Shloka 117
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
राजेन्द्र! यह जो अव्यक्त प्रकृति सबका उपादान कारण है, यही पूर्वोक्त तीस कलाओंके रूपमें व्यक्तभावको प्राप्त हुई है। मैं, आप तथा जो अन्य शरीरधारी हैं, उन सबके शरीरोंकी उत्पत्ति प्रकृतिसे ही हुई है ११६ ।।
rājendra! ayaṃ yo 'vyaktaḥ prakṛtiḥ sarvasya upādāna-kāraṇam, saiva pūrvoktāḥ triṃśat-kalā-rūpeṇa vyakta-bhāvaṃ prāptā. ahaṃ bhavān ca ye cānye śarīra-dhāriṇaḥ, teṣāṃ sarveṣāṃ śarīrāṇāṃ utpattiḥ prakṛter eva. bindu-nyāsādayo 'vasthāḥ śukra-śoṇita-sambhavāḥ, yāsām eva nipātena kalalaṃ nāma jāyate.
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vương của các vương! Prakṛti vô hiển (tự tánh chưa biểu lộ) là nguyên nhân vật chất của muôn loài. Chính Prakṛti ấy, như đã nói trước, khi hiển lộ thì thành ba mươi nguyên lý cấu thành. Từ Prakṛti mà thân thể của ta, của ngài, và của mọi hữu tình mang thân đều sinh khởi. Có những giai đoạn bắt đầu từ việc đặt hạt giống, do tinh dịch và huyết tạo thành; khi các yếu tố ấy hòa hợp, một khối chất gọi là ‘kalala’ được hình thành.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhishma explains a causal account of embodiment: the unmanifest Prakriti is the material cause of all bodies and becomes manifest through a structured set of constituents (here described as thirty ‘kalās’). Individual embodied existence is thus grounded in impersonal nature rather than in mere chance or isolated agency.
In the Shanti Parva’s instruction to the king, Bhishma shifts from metaphysical principles to a concrete illustration—human generation—describing early embryonic formation: from the deposition of seed and the conjunction of semen and blood arises the initial embryonic mass called kalala.