Shloka 57
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
मूढ़बुद्धि मानव उस आत्माके सम्बन्धमें द्वैतभावसे युक्त धारणा रखते हुए कहते हैं --'सनातन अव्यक्त परमात्मा दूसरा है और पचीसवाँ तत्त्वरूप जीवात्मा दूसरा, परंतु साधु पुरुष उन दोनोंको एक मानते हैं ।।
yājñavalkya uvāca |
muḍhabuddhayaḥ mānavā ātmanaḥ sambandhe dvaitabhāvena yuktāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā vadanti— “sanātanaḥ avyaktaḥ paramātmā anyaḥ, pañcaviṃśaḥ tattvarūpaḥ jīvātmā anyaḥ” iti; kintu sādhavaḥ puruṣāḥ tayor aikyaṃ manyante ||
te na etat abhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |
janma-mṛtyu-bhayāt yogāḥ sāṅkhyāś ca paramaiṣiṇaḥ ||
janma-mṛtyu-bhayarahitāḥ paramapada-prāptim icchantaḥ sāṅkhyavidāḥ yoginaś ca jīvātma-paramātmanor bhedaṃ na manyante; jīveśvarābheda-vādinaṃ pūrvoktaṃ darśanaṃ vā sādhumatam api te’bhinandanti eva ||
Yājñavalkya nói: Kẻ trí tuệ u mê, ôm giữ quan niệm nhị nguyên về tự ngã, thì bảo: “Đại Ngã tối thượng, vô hiển và thường hằng là một; còn nguyên lý thứ hai mươi lăm—cá ngã (jīva)—là một khác.” Nhưng bậc hiền thánh xem hai điều ấy là một. Những người cầu đạo tối thượng—các bậc thông Sāṅkhya và các yogin—đã lìa nỗi sợ sinh tử, không tán thành việc coi “nguyên lý thứ hai mươi lăm” (cá ngã) là tách biệt khỏi Đấng Bất Hoại. Họ không chấp nhận sự phân chia cứng nhắc giữa jīva và Đấng Tối Cao; trái lại, họ xác nhận giáo thuyết về sự bất nhị của hai bên, như đã nêu trước đó là quan điểm của bậc thiện.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a rigid dualism that separates the unmanifest Supreme Self from the individual self. It presents the ‘sādhu’ view: advanced Sāṅkhya-knowers and yogins, seeking the highest state and free from fear of birth and death, affirm non-difference (abheda) between jīva and the Imperishable.
In a didactic setting within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs by contrasting two viewpoints: the dull-minded who posit two separate realities (Paramātman vs. jīvātman), and the spiritually mature seekers who regard them as one, endorsing the earlier-stated doctrine of non-duality.