Shloka 10
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
नरश्रेष्ठ) देवता (श्रोत्र आदि इन्द्रियाँ) पितरों (पञ्चमहाभूतों) के पुत्र हैं अर्थात् सारी इन्द्रियाँ पजच-महाभूतोंसे ही उत्पन्न हुई हैं और वे समस्त चराचर जगत्का आश्रय लेकर स्थित हैं, ऐसा हमने सुना है ।।
naraśreṣṭha devatāḥ (śrotrādīndriyāṇi) pitr̥ṇāṃ (pañcamahābhūtānāṃ) putrāḥ santi; arthāt sarvendriyāṇi pañcamahābhūtebhya eva utpannāni, tāni ca samasta-carācarajagata āśrayaṃ labdhvā tiṣṭhanti—iti śrutaṃ naḥ. parameṣṭhī tv ahaṅkāraḥ sṛjan bhūtāni pañcadhā—pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam; sraṣṭuḥ uttama-pade pratiṣṭhitaḥ ahaṅkāraḥ ākāśa-vāyu-tejo-jala-pṛthivīrūpāṇāṃ pañcavidha-bhūtānāṃ sṛṣṭiṃ karoti.
Yājñavalkya nói: “Hỡi bậc tối thượng trong loài người, ‘các thần’—tức các năng lực như nghe và những năng lực khác—được gọi là con cháu của các Pitṛ, nghĩa là của năm đại nguyên tố. Nói cách khác, mọi giác quan đều sinh từ năm đại, và chúng nương tựa nơi toàn thể vũ trụ, cả động lẫn tĩnh—đó là điều chúng ta đã nghe. Lại nữa, nguyên lý vũ trụ gọi là Ahaṅkāra, an lập ở địa vị tối thượng của Đấng Tạo Hóa, phát sinh các nguyên tố theo năm dạng: đất, gió, hư không, nước, và thứ năm là ánh sáng (lửa).”
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The passage presents a cosmological account: the sense-faculties are said to arise from the five great elements, and the ego-principle (ahaṅkāra), positioned high in the creative hierarchy, generates the five elements (space, wind, light/fire, water, earth). It frames embodied experience as grounded in elemental nature and structured by the ego-principle.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Yājñavalkya explains to his listener a doctrine of creation and embodiment: how the senses relate to the elements and how ahaṅkāra functions as a proximate cause for the manifestation of the elemental world.