Shloka 17
Śukasya Janma-yoga-phalaṁ — Vyāsasya Tapasā Putrārthaḥ (Śānti-parva 310)
Devanagari script
महतकश्नलाप्यहड़कार उत्पन्नो हि नराधिप । द्वितीयं सर्गमित्याहुरेतद् बुछ्धात्मकं स्मृतम्,नरेश्वर! महत्तत्त्व्से अहंकार प्रकट होता है, जो दूसरा सर्ग बताया जाता है। इसे बुद्धात्मक सृष्टि माना गया है
Transliteration
mahataś cānalāpy ahaṅkāra utpanno hi narādhipa | dvitīyaṃ sargam ity āhur etad buddhyātmakaṃ smṛtam, nareśvara ||
Translation
Yājñavalkya nói: “Tâu Đại vương, từ nguyên lý Mahat quả thật phát sinh ahaṅkāra, tức cảm thức ‘ta’. Bậc hiền trí gọi đó là giai đoạn sáng tạo thứ hai, và ghi nhớ như một cuộc sáng tạo mang đặc tính của trí (buddhi).”
Word by Word
महत्तत्त्वात्from the Mahat-tattva (the Great Principle)
महत्तत्त्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमहत्तत्त्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अहङ्कारःego-principle (ahaṅkāra)
अहङ्कारः:
Karta
TypeNoun
Rootअहङ्कार
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्पन्नःarisen, produced
उत्पन्नः:
TypeAdjective
Rootउत् + √पद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
Sampradana
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्वितीय
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्गम्creation, emanation
सर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
आहुःthey say, they call
आहुः:
TypeVerb
Root√अह्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
बुद्ध्यात्मकम्consisting of intellect (buddhi-natured)
बुद्ध्यात्मकम्:
TypeAdjective
Rootबुद्धि + आत्मक
FormNeuter, Accusative, Singular
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
TypeAdjective
Root√स्मृ
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
याज़्ञवल्क्य उवाच
Characters & Entities
य
याज्ञवल्क्य (Yājñavalkya)न
नराधिप / नरेश्वर (the king addressed)म
महत् (Mahat-tattva)अ
अहंकार (Ahaṅkāra)ब
बुद्धि (Buddhi)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes