Shloka 49
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
देवलोकं तथा तिर्यड्मनुष्यमपि चाश्रुते । यदि शुध्यति कालेन तस्मादज्ञानसागरात्
devalokaṃ tathā tiryag-manuṣyam api cāśrute | yadi śudhyati kālena tasmād ajñāna-sāgarāt (uttīrṇo 'smād agādhāt sa paramāpnoti śobhanam) ||
Bhīṣma giảng rằng: “Bị vô minh thúc đẩy, hữu tình cứ tái sinh giữa cõi trời, cõi người và loài súc sinh. Nếu theo thời gian mà được thanh tịnh—nhờ kinh nghiệm chín muồi và lỗi lầm nội tâm dần được gột rửa—thì sẽ vượt qua biển vô minh sâu thẳm ấy và đạt đến điều thiện lành tối thượng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ignorance (ajñāna) keeps a being cycling through various births—divine, human, and animal. When purification matures in due time, the being can cross the ‘ocean of ignorance’ and attain the highest good, implying that liberation is tied to inner cleansing and right understanding rather than mere status of birth.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he describes the condition of embodied existence: the jīva wanders through multiple realms and species. He then states the hopeful resolution—when the being becomes purified with time, it transcends the deep ignorance that caused wandering and reaches an auspicious, supreme state.