Shloka 1
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
अप्-#-रू- अष्टाधिकांत्रेशततमो< ध्याय: क्षर-अक्षर और परमात्म-तत्त्वका वर्णन, जीवके नानात्व और एकत्वका दृष्टान्त, उपदेशके अधिकारी और अनधिकारी तथा इस ज्ञानकी परम्पराको बताते हुए वसिष्ठ-करालजनक-संवादका उपसंहार वसिष्ठ उवाच अथ बुद्धमथाबुद्धमिमं गुणविधिं शृणु । आत्मानं बहुधा कृत्वा तान्येव प्रविचक्षते,वसिष्ठजी कहते हैं--राजन्! अब बुद्ध (परमात्मा), अबुद्ध (जीवात्मा) और इस गुणमयी सृष्टि (प्राकृत प्रपंच) का वर्णन सुनो। जीवात्मा अपने-आपको अनेक रूपोंमें प्रकट करके उन रूपोंको सत्य मानकर देखता रहता है
vasiṣṭha uvāca | atha buddham athābuddham imaṃ guṇavidhiṃ śṛṇu | ātmānaṃ bahudhā kṛtvā tāny eva pravicakṣate ||
Vasiṣṭha nói: “Nay hãy lắng nghe, tâu Đại vương, về bậc tỉnh giác (Đại Ngã tối thượng), về kẻ chưa tỉnh giác (ngã cá thể), và về trật tự hiển lộ này được cấu thành bởi các guṇa. Ngã cá thể, sau khi tự tạo mình thành nhiều hình tướng, cứ nhìn chính những hình tướng ấy như là thực.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes the fully awakened principle (buddha, aligned with the Supreme Self) from the unawakened individual self (abuddha) and explains how the guṇa-constituted world-process leads the jīva to project itself into many forms and then mistake those projections as reality—setting up the need for discernment and liberation-oriented knowledge.
Vasiṣṭha addresses a king and begins a concluding instruction: he announces that he will describe the Supreme, the individual soul, and the guṇa-made cosmos, framing the jīva’s experience as a misrecognition of its own manifold self-projections.