Shloka 17
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
तदा क्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसंश्रिता । निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेष्वप्रतिवर्तनात्
tadā kṣaratvaṁ prakṛtir gacchate guṇa-saṁśritā | nirguṇatvaṁ ca vaideha guṇeṣv aprativartanāt, videha-rāja |
Vasiṣṭha nói: “Khi ấy, Prakṛti—nương tựa nơi ba guṇa—rơi vào tính hoại diệt và biến đổi. Còn Puruṣa, hỡi Vaideha, trở thành ‘vô guṇa’ (vượt ngoài sự chi phối của guṇa), vì không quay về phía hay dấn thân vào các guṇa. Hỡi vua xứ Videha, đó là sự phân biệt: tự nhiên chịu suy hoại do hoạt động bị trói buộc bởi guṇa, còn tự ngã được giải thoát nhờ không can dự.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Prakṛti is inherently changeful and perishable because it operates through the guṇas; the Puruṣa (self) is realized as beyond the guṇas when it does not identify with or engage in guṇa-driven activity. Liberation is framed as non-involvement (asaṅga) with the guṇas.
Vasiṣṭha instructs the king of Videha (Janaka) in a Sāṅkhya-style distinction between nature (Prakṛti) and the self (Puruṣa), explaining how Prakṛti tends toward decay while the self becomes ‘nirguṇa’ through disengagement from the guṇas.