Shloka 34
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
एवमेव च राजेन्द्र विज्ञेयं ज्ञानकोविदै: । अधिष्ठातारमव्यक्तमस्याप्येतन्निदर्शनम्
evam eva ca rājendra vijñeyaṁ jñāna-kovidaiḥ | adhiṣṭhātāram avyaktam asyāpy etan nidarśanam ||
Vasiṣṭha nói: “Cũng vậy, hỡi bậc vương tối thượng, những người tinh thông chân tri phải hiểu rằng: Prakṛti vô hiển (avyakta) chính là nền tảng chi phối—điều ấy ngay tại đây cũng là một minh chứng. Trong thời kỳ tiêu dung, nó được nhận biết như một; khi sự sáng tạo vận hành, nó hiện ra như nhiều. Vì thế, người trí phải phân biệt cả tính nhất thể lẫn tính đa thù của Prakṛti; và chính Prakṛti vô hiển ấy, vào lúc tạo hóa, dẫn vị Nhân (Puruṣa) chủ trì đến kinh nghiệm về đa dạng—qua đó chỉ bày sự nhất thể thâm sâu của Nhân.”
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Prakṛti is one in dissolution but appears as many in creation; the wise should understand both aspects. The unmanifest (avyakta) functions as the basis that occasions the presiding Person’s experience of plurality, while the Person’s essential oneness remains implied.
Vasiṣṭha is instructing a king in philosophical discernment within Śānti Parva’s teachings, using the creation–dissolution framework to explain how unmanifest Prakṛti relates to the presiding principle (adhiṣṭhātṛ) and why multiplicity is an appearance arising at creation.