Shloka 96
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
तन्ममाचक्ष्व तत्त्वेन प्रत्यक्षो ह्सि सर्वदा । अथवा पुरुषके मोक्षका साक्षात्कार करानेवाला कोई दृष्टान्त हो तो आप उसे बताइये और मुझे ठीक-ठीक समझा दीजिये; क्योंकि आपको सदा सब कुछ प्रत्यक्ष है
tan mamācakṣva tattvena pratyakṣo ’si sarvadā | athavā puruṣake mokṣakā sākṣātkāra-kāranevālaḥ ko ’pi dṛṣṭāntaḥ syāt, tarhi tvaṁ tam vada, māṁ ca yathārthaṁ samyak bodhaya; yataḥ tvaṁ sarvadā sarvaṁ pratyakṣam iva paśyasi |
Janaka thưa: “Xin ngài hãy nói cho con chân lý ấy đúng như nó là, vì đối với ngài, nó luôn hiển hiện trực tiếp. Hoặc nếu có một thí dụ nào có thể khiến người ta chứng ngộ trực tiếp sự giải thoát, xin ngài kể lại và giảng cho con hiểu thật chính xác—bởi với ngài, mọi sự đều thường hằng như ở trước mắt.”
जनक उवाच
Educational Q&A
Janaka asks for truth to be explained ‘as it really is’ and requests an illustrative example that can lead to direct realization (sākṣātkāra) of liberation. The emphasis is on immediate, experiential knowledge rather than mere theory.
In the Shanti Parva’s instructional dialogue, King Janaka addresses a realized teacher and urges him to clarify the doctrine precisely. He also asks for a concrete example (dṛṣṭānta) that can help an individual attain direct insight into moksha, acknowledging the teacher’s constant direct vision of truth.