Shloka 115
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
एतन्मयोक्तं नरदेव तत्त्व॑ नारायणो विश्वमिदं पुराणम् स सर्गकाले च करोति सर्ग संहारकाले च तदत्ति भूय:
etan mayoktaṃ naradeva tattvaṃ nārāyaṇo viśvam idaṃ purāṇam | sa sargakāle ca karoti sargaṃ saṃhārakāle ca tad atti bhūyaḥ ||
Bhishma nói: Hỡi đại vương, đó là chân lý ta đã giảng cho ngài. Vũ trụ cổ xưa này, kỳ thực chính là Nārāyaṇa tự thân, thấm nhuần khắp mọi nơi. Khi đến thời sáng tạo, Ngài khai sinh càn khôn; khi đến thời tan rã, Ngài lại thu nhiếp tất cả trở về trong chính mình. Vì thế, ôm trọn thế gian trong bản thể, đức Nārāyaṇa—Tự ngã nội tại của muôn loài—an nghỉ trên làn nước của đại dương vũ trụ duy nhất giữa những chu kỳ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a theistic cosmology: the entire ancient universe is Nārāyaṇa Himself. Creation and dissolution are cyclical acts of the same Supreme Being—He manifests the world at creation and reabsorbs it into Himself at dissolution—implying that all beings rest in and depend upon the one divine reality.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king (Yudhiṣṭhira) on ultimate principles after the war. Here he concludes a doctrinal explanation (linked with Sāṅkhya-style ‘tattva’ discussion) by identifying the cosmic process—sarga and saṃhāra—with Nārāyaṇa’s sovereignty over the universe.