Shloka 4
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
वदन्ति कारण चेदं सांख्या: सम्यग् द्विजातय: । विज्ञायेह गतीः सर्वा विरक्तो विषयेषु यः,सांख्यमतके माननेवाले महाज्ञानी द्विज मोक्षका युक्तियुक्त कारण इस प्रकार बताते हैं --सब प्रकारकी गतियोंको जानकर जो विषयोंसे विरक्त हो जाता है, वही देहत्यागके अनन्तर मुक्त होता है। यह बात स्पष्टरूपसे सबकी समझमें आ सकती है। दूसरे किसी उपायसे मोक्ष मिलना असम्भव है। इस प्रकार वे सांख्यको ही मोक्षदर्शन कहते हैं
vadanti kāraṇa cedaṃ sāṅkhyāḥ samyag dvijātayaḥ | vijñāyeha gatīḥ sarvā virakto viṣayeṣu yaḥ ||
Bhīṣma nói: “Những bậc theo Sāṅkhya—các vị ‘nhị sinh’ hiểu đúng chánh lý—tuyên rằng đây là nguyên nhân chân thật: ở đời này, ai đã thấu triệt mọi nẻo vận hành của chúng sinh và trở nên ly tham đối với các đối tượng giác quan, người ấy, và chỉ người ấy, mới đạt giải thoát sau khi xả bỏ thân này. Điều ấy, họ nói, hiển nhiên ai cũng có thể hiểu; ngoài ra không có phương tiện nào khác có thể đem lại mokṣa. Vì vậy họ gọi chính Sāṅkhya là ‘cái thấy’ dẫn đến giải thoát.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is said to follow from clear discernment of the various destinies/courses of beings and from detachment (vairāgya) toward sense-objects; the Sāṅkhyas present this discriminative knowledge and dispassion as the decisive means to mokṣa.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is teaching about liberation and philosophical paths; here he reports the Sāṅkhya position that true knowledge and detachment are the essential cause leading to freedom after the body is relinquished.