Shloka 19
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
शत्रुदमन! जैसे निर्बल पक्षी सूक्ष्म जालमें फँसकर बन्धनको प्राप्त हो अपने प्राण खो देते हैं और बलवान् पक्षी जाल तोड़कर उसके बन्धनसे मुक्त हो जाते हैं
śatrudamana! yathā nirbala-pakṣiṇaḥ sūkṣma-jāle phasītvā bandhanaṃ prāpya prāṇān jahati, balavantaḥ pakṣiṇaś ca jālaṃ bhittvā tasya bandhanād vimucyante, tathā karma-janita-bandhanaiḥ baddhā nirbalā yoginaḥ sarvathā naśyanti; kintu parantapa! yoga-balena sampannā yoginaḥ sarva-bandhanebhyaḥ pramucyante. alpakāgniḥ yathā rājan vahnīḥ śāmyati durbalaḥ, ākrānta indhanaiḥ sthūlaiḥ; tadvat yogaḥ durbalaḥ prabho—rājan! yathā alpatvāt durbalo ’gniḥ sthūla-indhana-bhāreṇa dīpyamānaḥ na bhavati, api tu śāmyati, tathā nirbalo yogī mahato yogasya bhāreṇa pīḍitaḥ praṇaśyati.
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc hàng phục kẻ thù! Như con chim yếu ớt mắc vào tấm lưới mảnh, rơi vào trói buộc rồi mất mạng; còn chim mạnh thì xé lưới mà thoát khỏi xiềng xích—cũng vậy, những kẻ tu yoga yếu kém, bị trói bởi các ràng buộc do chính nghiệp mình sinh ra, sẽ bị diệt vong hoàn toàn. Nhưng hỡi bậc thiêu đốt quân thù, những yogin đầy đủ sức mạnh của Yoga sẽ đạt giải thoát khỏi mọi thứ trói buộc. Tâu Đại vương, ngọn lửa nhỏ và yếu, khi bị chất lên những khúc củi to dày, chẳng bùng cháy mà lại tắt; cũng thế, thưa Chúa thượng, người hành trì yếu ớt bị sức nặng của đại Yoga đè nén mà tiêu vong, không đạt được quả.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Yoga must be undertaken with adequate inner strength and preparation; otherwise, the practitioner remains trapped in karma-born bondage and may be harmed by attempting a ‘great’ discipline without capacity. True yogic power breaks bonds and leads toward freedom.
In Shanti Parva, Bhishma instructs the king on dharma and spiritual practice. Here he uses two analogies—birds in a net and a small fire smothered by heavy logs—to contrast weak, unprepared yogins who fail with strong, well-endowed yogins who attain release.