Shloka 103
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
कृतकौतूहलस्तेषु मुक्तश्नवर यथासुखम् । 'शास्त्र-विधिके अनुसार इन्द्रियोंद्वारा इन्द्रियोंके विषयोंका अनुभव करके जब तुम उनके खेलको पूरा कर चुको
kṛtakautūhalas teṣu muktaśnavar yathāsukham | śāstra-vidhike anusāra indriyaiḥ indriyaviṣayān anubhavya yadā tvaṁ teṣāṁ krīḍāṁ pūrayitvā, santānaṁ jātaṁ vā na vā, tataḥ muktaḥ sukhapūrvaṁ vicara ||
Bhīṣma nói: “Khi ngươi đã thỏa mãn sự hiếu kỳ đối với các đối tượng của giác quan, và đã hưởng thụ chúng theo đúng phép tắc của śāstra, đến lúc đã khép lại ‘cuộc chơi’ của chúng—dù có con nối dõi hay không—thì hãy trở nên tự do khỏi chúng và sống thong dong an ổn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enjoyment of sense-objects is to be approached only under śāstric regulation; once their purpose is fulfilled, one should detach and live peacefully, not remaining bound by craving—regardless of outcomes like having children.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and life-stages, Bhīṣma advises the listener on how to relate to sensory life: experience it lawfully, then renounce attachment and proceed with inner freedom.