Shloka 43
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
ताम्येयु: प्रच्युता: पृथ्वीं मोहपूर्णा नदीं नरा: । यथा गाधमविद्धांसो बुद्धियोगमयं तथा,जलकी गहराईको न जाननेवाले मनुष्य जैसे नदीके तल-प्रदेशमें जाकर दुःखका अनुभव करते हैं, उसी प्रकार बुद्धियोग (ज्ञान)-से अनभिज्ञ सभी मनुष्य इस मोहपूर्ण विशाल संसारनदीमें पड़कर क्लेश भोगते हैं
tāmyeyuḥ pracyutāḥ pṛthvīṃ mohapūrṇāṃ nadīṃ narāḥ | yathā gādham aviddhāṃso buddhiyogamayaṃ tathā ||
Bhishma nói: Con người, sa ngã vào “dòng sông” mênh mông của mê vọng—dòng sông của thế gian—thì chịu khổ và mỏi mệt. Như kẻ không biết độ sâu của sông, bước xuống lòng sông sâu mà nếm trải khốn đốn, cũng vậy, hết thảy những ai không thông hiểu buddhi-yoga (kỷ luật của trí tuệ phân biệt) đều rơi vào dòng sông rộng lớn, đầy mê lầm của cõi đời và phải gánh chịu phiền não.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ignorance of buddhi-yoga—clear discernment and knowledge-guided discipline—causes people to be overwhelmed by moha; like misjudging a river’s depth, they enter saṃsāra unprepared and suffer.
In Bhishma’s instruction in the Śānti Parva, he uses a vivid simile: the world is a vast river filled with delusion, and those lacking discernment step into its depths and experience distress, illustrating why knowledge and right understanding are necessary for liberation and right conduct.