Shloka 91
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
प्रभो! आपका अट्टहास भयंकर शब्द करनेवाली दुन्दुभिके समान जान पड़ता है। आप भीषण व्रतको धारण करनेवाले हैं। दस भुजाओंसे सुशोभित होनेवाले उग्ररूपधारी आपको मेरा नित्य बारंबार नमस्कार है ।। नमःकपालहस्ताय चितिभस्मप्रियाय च । विभीषणाय भीष्माय भीमव्रतधराय च,आपके हाथमें कपाल है। चिताका भस्म आपको बहुत प्रिय है। आप सबको भयभीत करनेवाले और स्वयं निर्भय हैं तथा शम-दम आदि तीक्ष्ण व्रतोंको धारण करते हैं। आपको नमस्कार है
prabho! āpa kā aṭṭahāsa bhayaṅkara śabda karanevālī dundubhike samāna jāna paṛtā hai. āpa bhīṣaṇa-vrata ko dhāraṇa karanevāle haiṃ. daśa-bhujāoṃ se suśobhita honevāle ugra-rūpa-dhārī, āpako merā nitya bārambār namaskāra hai. namaḥ kapāla-hastāya citi-bhasma-priyāya ca | vibhīṣaṇāya bhīṣmāya bhīma-vrata-dharāya ca ||
Muôn tâu Chúa tể! Tiếng cười vang dội của Ngài tựa trống trận phát ra âm thanh kinh hãi. Ngài mang lời thệ nguyện ghê gớm, hiện thân dữ dội, rạng rỡ với mười cánh tay. Con xin dâng lời đảnh lễ không ngừng, lặp đi lặp lại. Con xin kính lễ Ngài—đấng cầm sọ trong tay; đấng ưa tro tàn của giàn hỏa táng; đấng khiến muôn loài khiếp sợ mà tự thân vô úy; và đấng giữ những kỷ luật nghiêm khắc như tự chế và an định nội tâm.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse models reverent recognition of disciplined power: the divine can appear terrifying, yet that fearsome aspect is linked with rigorous vows and inner restraint (śama–dama). Ethically, it suggests that true strength is grounded in self-control and steadfast observance, worthy of humility and devotion.
Bhishma, as speaker, offers a stuti (hymn of praise) to a fearsome divine figure described with drum-like laughter, ten arms, a skull in hand, and fondness for cremation-ashes—iconic markers associated with Rudra/Śiva-like ascetic power. He repeatedly bows, emphasizing the deity’s terrifying yet fearless nature and severe vows.