Shloka 153
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
शश: शशाड्क: शमन: शीतोष्णक्षुज्जराधिकृत् । आधयो व्याधयश्रैव व्याधिहा व्याधिरेव च
śaśaḥ śaśāṅkaḥ śamanaḥ śītoṣṇa-kṣud-jarādhikṛt | ādhayo vyādhayaś caiva vyādhihā vyādhir eva ca ||
Bhīṣma nói: “Ngài là Śaśa, là Śaśāṅka (Mặt Trăng), và là Śamana (Diêm Vương). Ngài vừa khiến phát sinh vừa dập tắt lạnh–nóng, đói khát và tuổi già. Ngài là cả những phiền não của tâm và bệnh tật của thân; đồng thời cũng chính là bậc lương y diệt bệnh—quả thật, Ngài vừa là căn bệnh vừa là phương thuốc.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Lord is portrayed as the ultimate ground of both bondage and release: He is present as the very conditions of suffering (ādhi, vyādhi, hunger, old age, heat/cold) and also as the power that pacifies and removes them. Ethically, this encourages equanimity toward life’s opposites and devotion/surrender to the divine source beyond them.
In Śānti Parva, Bhīṣma—lying on his bed of arrows and instructing Yudhiṣṭhira—utters a hymn-like sequence of divine names and attributes. This verse is part of that praise, identifying the deity with cosmic functions (Moon, Yama) and with human experiences of affliction and healing.